Alternativet til EØS er medlemskap i EU

Hadde me vore medlemmer av EU, kunne me òg ha påverka den politiske utviklinga i den felles rettsordenen me no fyljer utan eigentleg å skjøne kva han handlar om.

Jan Erik Grindheim

Publisert: 12. desember 2019

Ei utgreiing om alternativ til EØS-avtala, slik det mektige Fellesforbundet nyleg gjekk inn for, er ein god idé, men berre om mandatet inkluderer eit fullt medlemskap i EU som eit av alternativa.

EØS-avtala er ei viktig avtale for norsk næringsliv og norske arbeidsplassar, ikkje minst i distrikta, og må difor ikkje settast i fare. Ei handelsavtale, som Nei til EU vil ha i staden, er noko heilt anna og ubrukeleg om me skal ha eit næringsliv med arbeidsplassar som er konkurransedyktige i vår største marknad.

Om lag halvparten av verdiskapinga her i landet er eksportretta, og meir enn 75 prosent av eksporten går til EU – ein marknad med meir enn 500 millionar menneske og eit sams regelverk for alle dei 31 landa denne marknaden omfattar. Dette regelverket regulerer ikkje berre korleis varer og teneste vert kjøpte og selde over landegrensene, men òg korleis dei vart produserte og konsumerte.

Slik set EØS-avtala standardar for korleis arbeidsmarknaden vert organisert i dei einskilde landa, så ikkje nokon av dei kan halde uakseptable låge standardar og løner på arbeid, eller subsidiere verksemder som kan utkonkurrere varer og tenester frå høgkostland som Noreg. Men framleis er det meir å hente på dette området, ikkje minst når det gjeld den frie rørsla av arbeidskraft i EØS. Difor ynskjer òg EU no å etablere eit arbeidslivsbyrå, som mellom anna skal kjempe mot det som vert kalla sosial dumping i EUs indre marknad. Gjennom EØS-avtala har dette òg relevans for Noreg, som har vorte invitert til såkalla observatørstatus i byrået saman med dei andre EØS-landa og Sveits.

Me må takka ja til den invitasjonen, for den sams rettsorden EUs indre marknad byggjer på, er ikkje noko «ras mot botnen», slik Nei til EU påstår, men ein freistnad på å skape betre vilkår i arbeidslivet i fleire av dei landa me konkurrerer med gjennom EØS-avtala. Lukkast me ikkje med dette, kan me berre seie takk og farvel til tusenvis av norske arbeidsplassar over heile landet.

EØS-avtala har nokre negative konsekvensar for nokre bransjar i Noreg. Men det finst eit nasjonalt handlingsrom i avtala for å gjere noko med dette. Hadde me vore medlemmer av EU, kunne me òg ha påverka den politiske utviklinga i den felles rettsordenen me no fyljer utan eigentleg å skjøne kva han handlar om. Det ser me ikkje minst i arbeidslivspolitikken, som me treng eit sterkare grep på om me skal halde oss i EUs indre marknad, og difor må me òg starta ein ny EU-debatt i Noreg no. 25 års utanforskap er nok.

Artikkelen er på trykk i Dag og tid 7.12.19.

Publisert: 7. mars 2023